Sức khỏe & Gia Đình

Ợ nóng thường xuyên, ho khan sặc sụa về đêm là triệu chứng điển hình của bệnh trào ngược dạ dày

Trước đây, người ta cho rằng bệnh trào ngược dạ dày – thực quản chỉ phổ biến ở các nước Tây Âu do stress, béo phì. Hiện nay, tần suất bệnh đang có chiều hướng gia tăng tại các nước Đông Nam Á.

Cơ chế gây bệnh

Dạ dày tiết ra acid gọi là dịch vị. Cơ thể con người có bốn cơ chế ngăn dịch vị trào ngược lên thực quản:

Cơ thắt thực quản dưới: đóng vai trò như một cái van, khoá dịch vị không cho trào lên; co bóp ở dạ dày: sự co bóp giúp đẩy dịch vị xuống tá tràng và ruột non; niêm mạc lành lặn: làm màn chắn acid; nhu động, nước bọt: nước bọt có tính kiềm làm trung hoà acid.

Khi các cơ chế này gặp “sự cố” như cơ thắt thực quản hở, giảm nhu động và tiết nước bọt, giảm co bóp ở dạ dày, tăng áp lực ổ bụng (mang thai)… sẽ gây ra bệnh lý trào ngược dạ dày – thực quản.

Cần phân biệt bệnh trào ngược dạ dày với hiện tượng sinh lý. Khi ăn quá no hoặc ăn một loại thức ăn gì đó làm chúng ta ợ thì đây chỉ là hiện tượng sinh lý bình thường. Tuy nhiên, nếu ợ trên hai lần/ tuần, kèm theo ợ nóng (nóng rát, xót ở vùng thượng vị), ợ chua, đau ngực (sau xương ức), ho khan kéo dài, khàn giọng, viêm thanh quản, vướng cổ, hen suyễn… đây là triệu chứng của bệnh lý.

Triệu chứng báo động: khó nuốt, nuốt đau, sụt cân, ói máu, khó thở về đêm, khó chịu không ngủ được, tức ở vùng thượng vị, hôi miệng. Nếu không chữa trị kịp thời, bệnh sẽ gây ra các biến chứng: dịch acid tiếp xúc lâu trên niêm mạc thực quản gây viêm loét, chảy máu, hẹp thực quản, làm biến đổi niêm mạc thực quản và có khả năng chuyển thành ung thư.

Ngoài ra, khi dịch vị trào ngược lên vùng hầu, thanh quản, phế quản sẽ gây viêm các bộ phận trên hoặc khởi phát các cơn hen phế quản.

Cụ thể, khi nằm xuống, dịch vị trào lên sẽ gây ra các cơn ho khan sặc sụa. Người bệnh sẽ tưởng do phổi thực ra là do hệ tiêu hoá.

Cách điều trị

Tuy nhiên, để mau khỏi, bệnh nhân cần “hợp tác” với bác sĩ. Cách điều trị không dùng thuốc là thay đổi lối sống bằng cách: chia nhỏ các bữa ăn, tránh ăn quá no; tránh nằm ngửa, mặc đồ quá chật sau khi ăn; giảm lượng mỡ, gia vị trong thức ăn; hạn chế thuốc lá, rượu, nước uống có gas, cà phê đậm, trái cây chua; kê gối cao khi ngủ; không tham gia hoạt động thể lực có động tác cúi gập người ra phía trước hoặc chạy bộ.

Sự phát sinh của bệnh mạch vành tim liên quan mật thiết với chế độ ăn uống. Muốn bệnh giảm, một yêu cầu bắt buộc là không nên ăn quá no.

Bệnh do không biết cách ăn

Theo nghiên cứu, sự phát sinh của bệnh động mạch vành liên quan chặt chẽ với lượng mỡ cao trong ăn uống, với hàm lượng cholesterol cao. Nếu thường xuyên ăn no không chừng mực, ăn nhiều mỡ, vị đậm thì sẽ tổn thương tỳ vị, không vận hóa được chất tinh của thức ăn uống vào, thấp tích thành đờm, phạm đến ngực và tim, dương ở ngực bị cản trở, huyết mạch không thông sẽ gây ra bệnh này.

Nguyên tắc ăn uống của người có bệnh này là hợp lý trong bữa ăn, dinh dưỡng toàn diện, nhiều chất, ít tanh, đừng no quá nhưng không đói, không hút thuốc lá và uống rượu.

Tốt nhất là nên ăn uống thanh đạm, ít tanh có sự phối hợp với các loại thức ăn khác như rau tươi giàu vitamin, trái cây, các loại đậu có hàm lượng protein thực vật cao, các thức ăn chế biến bằng đậu, thịt nạc, cá nước ngọt...

Ăn no gánh nặng cho tim. Ảnh: us.gizmodo.com

Ăn no - gánh nặng cho tim

Người bị động mạch vành là không nên ăn quá no, đặc biệt là những người sau khi dùng bữa sinh ra đau tim co thắt, càng phải chú ý. Khi ăn quá no, thức ăn có thể làm tăng gánh nặng cho tạng tim, làm cho bụng bị đầy hơi, cơ hoành cách mô phải nâng cao lên khiến cho sự co bóp của tim bị hạn chế, không được bình thường thoải mái.

Đồng thời do nhu cầu tiêu hóa thức ăn, huyết dịch trong toàn thân phải tập trung tương đối nhiều ở đường ruột và dạ dày, làm cho sự cung cấp máu của động mạch vành càng không đủ, cơ tim càng thiếu máu và thiếu oxy nặng hơn, dễ phát sinh ra tình trạng tim đau thắt, thậm chí làm cho cơ tim bị cứng và tắc nguy hiểm đến tính mạng.

Bữa tối ăn quá no càng nguy hiểm hơn. Bởi khi đi ngủ, lưu thông trong máu sẽ chậm lại, quá no làm mỡ trong máu tăng lên, nó dễ tích lắng ở thành huyết quản ảnh hưởng đến tính đàn hồi của mạch máu, dẫn tới xơ cứng động mạch. Vì vậy, cấm kỵ ăn no, thực hiện ăn uống điều độ là một phương pháp dự phòng chủ yếu.

Người mắc bệnh động mạch vành không được hút thuốc bởi hút thuốc sẽ gây ra xơ cứng và làm tắc cơ tim và là nhân tố chủ yếu gây ra động phong. Bởi vì nicotin trong thuốc lá và oxit cacbon trong khói thuốc có độc tính và có tác dụng gây viêm đối với thành động mạch vành và tế bào cơ tim.

Nicotin còn có thể gây kích ứng làm cho cơ tim càng đập nhanh và mạch máu co lại. Oxit cacbon có thể làm cho thành động mạch thiếu oxy, hàm lượng cholesterol trong huyết thanh lên cao, những điều đó đều có thể tăng nhanh sự cơ cứng của động mạch vành xấu đi.

• BSCKII Nguyễn Đức Lê