Sức khỏe & Gia Đình

Viêm họng là một bệnh rất thường gặp và do nhiều nguyên nhân gây ra. Khoảng hơn hai phần ba các trường hợp viêm họng đều không cần dùng đến kháng sinh. Nhưng trên thực tế hầu hết bệnh nhân đều dùng kháng sinh do có thể tự mua ở nhà thuốc hoặc cũng có thể được kê toa không phù hợp, và cũng không ít bệnh nhân đi khám bệnh vì muốn được uống kháng sinh.

Thông thường, trên thực tế nguyên nhân của viêm họng thường được chia làm ba nhóm:

Thứ nhất là nhóm nguyên nhân do những yếu tố kích thích, không do nhiễm trùng: như thuốc lá, trào ngược dịch vị từ dạ dày, chảy mũi sau, hoặc do dị ứng với khói bụi, không khí ẩm, vật nuôi, vải sợi.

Viêm họng do nhóm nguyên nhân này thường hay lặp đi lặp lại và thường có bệnh sử ợ hơi ợ chua, viêm dạ dày, hút thuốc lá, làm việc trong môi trường ô nhiễm, hay nuôi thú, tiếp xúc với hóa chất rất rõ.

Bệnh cũng có thể diễn tiến âm ỉ kéo dài và thường đi đôi với bệnh lý của đường hô hấp như viêm mũi xoang, viêm mũi dị ứng, viêm thanh quản mạn. Cách điều trị lý tưởng là điều trị loại bỏ các yếu tố nguyên nhân: điều trị trào ngược, điều trị viêm mũi xoang, làm vệ sinh môi trường sống thật tốt và có chế độ ăn uống phù hợp: tránh các thực phẩm dị ứng, quá nóng, quá lạnh hoặc nhiều chất gia vị.

Thứ hai là nhóm nguyên nhân do nhiễm siêu vi trùng (virus), nhóm nguyên nhân này chiếm khoảng 80-90% các trường hợp viêm họng ở người lớn và khoảng 70-80% các trường hợp viêm họng ở trẻ em.

Viêm họng do nhóm nguyên nhân này ngoài triệu chứng đau họng, bệnh nhân thường có một hoặc nhiều triệu chứng sau: mệt mỏi, sốt nhẹ, chảy mũi, hắt xì, ho, khàn tiếng. Trẻ em thường có thể có các triệu chứng không điển hình như thở miệng, ói, đau bụng hoặc tiêu chảy.

Để điều trị bệnh viêm họng do nhóm nguyên nhân này bệnh nhân cần nghỉ ngơi, uống nhiều nước, uống thuốc giảm đau, hạ sốt, thuốc long đàm giảm ho và kháng histamine giảm chảy mũi. Bệnh thường khỏi sau 5-7 ngày, đôi khi cũng có những trường hợp nặng kéo dài 10-14 ngày. Nếu sử dụng kháng sinh ở nhóm nguyên nhân này chẳng những không có tác dụng mà rất có thể bị dị ứng thuốc và nguy cơ tạo sự kháng thuốc.

Thứ ba là nhóm nguyên nhân do vi trùng, trong đó vi trùng thường gặp nhất là liên cầu khuẩn bêta tan huyết nhóm A, nhóm nguyên nhân này chiếm khoảng 5-15% các trường hợp viêm họng ở người lớn, và khoảng 10-30% các trường hợp viêm họng ở trẻ em.

Đặc biệt ở trẻ từ 5-15 tuổi khi bị viêm họng do liên cầu khuẩn bêta tan huyết nhóm A nếu không phát hiện điều trị kịp thời có thể gây bệnh sốt thấp cấp (vi trùng tấn công mô liên kết như tim, gây tổn thương van tim, hoặc khớp, não và da) hoặc bệnh viêm cầu thận hậu nhiễm liên cầu mặc dù ngày nay biến chứng này rất hiếm xảy ra.

Đây là nhóm nguyên nhân viêm họng duy nhất cần sử dụng kháng sinh.

Triệu chứng đau họng trong bệnh viêm họng do nhiễm trùng thường xuất hiện đột ngột, không có ho sổ mũi hoặc viêm kết mạc mắt đi kèm, nhưng thường có sưng hạch cổ và sốt cao.

Để chẩn đoán xác định bệnh, bác sĩ sẽ nuôi cấy bệnh phẩm từ phết họng và amiđan. Tuy nhiên, trên thực tế do nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đa số các trường hợp bác sĩ thường dựa trên kinh nghiệm qua sự thăm khám tỉ mỉ để quyết định điều trị kháng sinh cho bệnh nhân.

ThS.BS NGUYỄN TRƯƠNG KHƯƠNG

TS Talal Nsouli, chuyên gia Nhi khoa và Dị ứng - Miễn dịch ĐH Y Georgetown (Mỹ) khuyến cáo không nên xịt rửa mũi bằng nước muối kéo dài, vì thói quen này có thể làm gia tăng nguy cơ viêm mũi.

Xịt rửa bằng các dung dịch muối giúp làm sạch khoang mũi, nhưng đồng thời cũng làm mất đi lượng chất nhầy có ích, chứa nhiều thành phần kháng khuẩn bên trong mũi.

Xịt mũi bằng nước muối kéo dài có thể làm gia tăng nguy cơ viêm mũi (Ảnh: dep.com.vn)

Xịt rửa bằng nước muối kéo dài còn khiến lông mũi khó phát triển, làm mũi mất thêm một hàng rào bảo vệ chống các tác nhân gây viêm mũi dị ứng.

Trong nghiên cứu của mình, TS Nsouli đã yêu cầu 68 người tình nguyện xịt rửa mũi ít nhất 2 lần mỗi ngày liên tục trong 1 năm, sau đó dừng để theo dõi trong 1 năm tiếp theo.

Kết quả cho thấy, trong thời gian xịt rửa mũi bằng dung dịch muối, các đối tượng nghiên cứu bị trung bình 8 lần viêm mũi xoang trong 1 năm. Còn khi đã ngừng việc làm này, số lần mắc bệnh giảm xuống chỉ còn 3.

Như vậy, ngừng xịt rửa mũi làm giảm 62% tỷ lệ viêm mũi so với khi duy trì thói quen này.

• Hương Tiên (theo HealthDay)

Sổ mũi, hắt hơi, ngứa mũi, ngứa mắt, nghẹt mũi là triệu chứng chung của viêm mũi dị ứng. Bất kỳ tuổi nào cũng có thể mắc bệnh nhưng nhiều nhất là tuổi thiếu niên từ 12-15 tuổi.

Viêm mũi là tình trạng viêm niêm mạc mũi, biểu hiện hắt hơi, sổ mũi, ngứa mũi và nghẹt mũi. Viêm mũi dị ứng được phân thành viêm mũi dị ứng theo mùa (thường là mùa xuân, thu) và viêm mũi dị ứng kinh diễn (còn gọi là mạn tính, xảy ra thường xuyên), tùy thuộc vào diễn biến của các giai đoạn có triệu chứng.

Sinh bệnh học có thể do di truyền, phơi nhiễm dị nguyên (phấn hoa, bụi nhà, nấm, cỏ dại, hóa chất, mùi vị, lông thú, bọ...), phát triển do quá trình viêm tăng bạch cầu ái toan, phản ứng của cơ quan đích... Các dưỡng bào (mastocyte) được hoạt hóa bởi kháng nguyên và sự mất hạt của dưỡng bào dẫn đến giải phóng và tạo ra các hóa chất trung gian (histamin, kinin, prostaglandin, leucotrien...) gây ra các triệu chứng dị ứng.

Phấn hoa là một yếu tố gây viêm mũi dị ứng.

Mũi thường chảy nước trong, phù nề. Chảy nước mắt, mi dưới mắt sung huyết (quầng dị ứng). Có khi kèm theo đau đầu, viêm xoang, viêm tai giữa.

Để chẩn đoán chính xác cần thăm khám kỹ mắt, mũi, tai, phổi, da. Làm các xét nghiệm như nhuộm chất tiết mũi, các test da (thử nghiệm chính để xác định), xét nghiệm IgE, Xquang xoang, soi mũi trực tiếp...

Viêm mũi dị ứng cần dùng thuốc gì?

- Thuốc kháng histamin: Thuốc làm giảm chảy nước mũi, nước mắt, hắt hơi, ít hơn với nghẹt mũi. Vì vậy thuốc có tác dụng với viêm mũi dị ứng nhẹ. Nhiều thuốc đã quen dùng như diphenhydramin, chlorpheniramin, hydroxyzin, clemastin và sau này có các thuốc astemizol, cetirizin, loratidin, terfenadin, acrivastin... (trong số này có thuốc đã rút khỏi thị trường do tác dụng phụ với tim). Azelastin, levocabastin cũng đang được bán trên thị trường.

Thuốc được bào chế có thể đơn chất và phối hợp, thường được dùng trong các trường hợp viêm mũi cấp do cảm sốt cúm, tỏ ra có hiệu quả nhanh và rõ rệt. Thuốc không dùng cho người bị bệnh gan và thận.

- Thuốc chống sung huyết: Chủ vận nhận alpha - adrenalin tại chỗ gây co mạch niêm mạc mũi, làm giảm nhanh chóng nghẹt mũi. Có 2 thuốc thường được dùng: phenylpropanolamin và psendoephedrin. Tuy nhiên hai thuốc này có nhiều tác dụng phụ nguy hiểm đặc biệt với người tăng huyết áp, bệnh tim, động kinh, cường giáp, người đang dùng IMAO. Thuốc lại gây mất ngủ và dễ kích thích gây viêm mũi (sung huyết hồi ứng), do vậy chỉ dùng trong trường hợp cấp tính và không quá 3 ngày.

Cả 2 loại thuốc trên đây thường hay phối hợp với nhau hoặc với một thuốc khác như paracetamol tạo thành thuốc chống cảm cúm, viêm mũi dị ứng rất quen thuộc bán trên thị trường.

Ngoài ra còn các thuốc nhỏ, phun tại chỗ như naphazolin, xylometazolin... ít có hiệu lực rõ rệt với viêm mũi dị ứng mà còn phải cảnh giác do tăng huyết áp của nó.

- Thuốc corticosteroid: Các thuốc được dùng nhiều là bedomethason, flunisolid, fluticason, budesonid, triamcinolon... được dùng cho các trường hợp viêm mũi dị ứng kinh diễn, hay tái đi tái lại trong các lúc chuyển mùa, kháng viêm mạnh, ít có tác dụng phụ toàn thân, làm giảm nhanh chóng hiện tượng chảy nước mũi, hắt hơi, nghẹt mũi.

Thuốc được bào chế dưới dạng xịt, rất tiện lợi. Thuốc không dùng cho trẻ em dưới 12 tuổi.

Ngoài 3 thuốc trên còn cromolyn (muối natri của cromoglici cacid) một chất ổn định dưỡng bào, ngăn ngừa quá trình giải phóng các chất trung gian hóa học. Thuốc được dùng dự phòng trước khi phát ra các triệu chứng hoặc dự phòng phơi nhiễm.

Ipratropium Brtt xịt trong trường hợp chảy nước mũi do làm co mạch niêm mạc mũi.

Lời khuyên

- Nếu viêm mũi cấp tính (sốt, cảm cúm, chảy nước mũi, nghẹt mũi) thì nên dùng thuốc kháng histamin là đủ như các biệt dược calmezin, aceramin, hacold, pamin...

- Nếu viêm mũi dị ứng thì nên dùng các thuốc corticosteroid xịt - đó là một thuốc đặc trị có thể khỏi bệnh nếu tuân thủ đúng liệu trình. Thuốc dùng khá tốt với các trường hợp trẻ từ 12 tuổi trở lên bị hen phế quản và viêm mũi dị ứng. Điển hình là thuốc seretide, phối hợp hai chất chống dị ứng và co thắt phế quản là fluticanson và salbutamol.

- Không nên dùng thuốc chống sung huyết vì tác dụng phụ nguy hiểm của nó (dù là thuốc phối hợp) lợi ích thì ít mà tác hại thì nhiều.

- Không nên dùng kháng sinh nếu không có bội nhiễm. Lưu ý chỉ dùng kháng sinh khi có chỉ định của bác sĩ.

DS. Phạm Thiệp