Sức khỏe & Gia Đình

ND - Mùa xuân ấm áp, nấm mọc tự nhiên ở bìa rừng, ven suối rất nhiều. Nhiều bà con dân tộc thiểu số ở tỉnh Bắc Cạn thường hái nấm về làm thực phẩm. Trong số đó, nhiều trường hợp hái nhầm phải nấm độc về nấu ăn, gây chết nhiều người, thậm chí cả nhà hoặc may mắn sống sót cũng trở nên tàn phế.

Từ thị xã Bắc Cạn, ngược quốc lộ ba về phía bắc, vượt qua đèo Giàng rồi rẽ vào quốc lộ 279 qua đèo Khau Pi ngoằn ngoèo, tổng cộng hơn 70 km, rồi ngược đường rừng chừng mười km nữa, chúng tôi đến thôn Khuổi Nộc, xã Lương Thượng, huyện Na Rì, nơi cách đây chưa đầy một năm xảy ra vụ ngộ độc nấm làm chết hai người trong một gia đình. Khuổi Nộc có khoảng 90 hộ, là đồng bào Mông, đời sống còn khó khăn. Anh Dương Văn Hạnh, năm nay 21 tuổi, kể: Chiều 11-3-2009, bố tôi là Dương Văn Tu (54 tuổi) trên đường đi làm nương về, thấy vài khóm nấm trắng mọc bên đường cho nên hái về cho cả nhà dùng bữa tối. Cả nhà cùng ăn và ai cũng khen nấm ngon, ngọt, dự định hôm sau sẽ hái tiếp. Không ngờ đó lại là bữa cơm đoàn tụ cuối cùng của cả gia đình. Sáng hôm sau mẹ tôi là Vương Thị Sĩ bị đau bụng, buồn nôn và đi ngoài liên tục. Tiếp đó bố tôi và em trai Dương Văn Dình cũng có những biểu hiện tương tự. May mắn là anh Hạnh không ăn bữa cơm tối đó, đã cùng hàng xóm đưa ba nạn nhân lên Phòng khám đa khoa khu vực Lạng San để cấp cứu, sau đó cả ba người được lần lượt đưa lên Bệnh viện huyện Na Rì, Bệnh viện Ða khoa tỉnh Bắc Cạn và cuối cùng là chuyển đến Trung tâm chống độc Bệnh viện Bạch Mai để cứu chữa. Nhưng do nấm có độc tố cao, lại đến cấp cứu quá muộn cho nên đến ngày thứ tám thì bà Sĩ qua đời, ngày thứ 11 thì ông Tu cũng trút hơi thở cuối cùng. May mắn là cháu Dình ăn ít cho nên thoát chết. Anh Hạnh cho biết thêm: Gia đình đã bán cả đàn bò để chữa trị, mặc dù được giảm một phần viện phí, nhưng vẫn tốn kém gần 70 triệu đồng, hiện còn nợ anh em và hàng xóm khoản tiền khá lớn.

Chồng và con trai chị Hoàng Thị Lụ ở thôn Pù Cà, xã Sĩ Bình, huyện Bạch Thông cũng ăn phải nấm độc chết. Sau đó hai năm, bốn mẹ con chị Lụ cũng bị chết do ăn phải nấm độc. Vậy là nấm độc đã cướp đi sinh mạng cả sáu người gia đình chị Lụ.

Mới đây nhất, ngày 30-11-2009, anh Nông Văn Hướng ở Bản Eng, xã Xuân Lạc, huyện Chợ Ðồn hái nấm mọc tự nhiên về cho gia đình và hàng xóm nấu ăn. Chỉ sau hơn một tiếng đồng hồ, mười người ăn nấm đều có triệu chứng đau bụng, buồn nôn, mệt mỏi toàn thân. May mắn là cả mười người đều được đưa vào viện cấp cứu kịp thời, cho nên thoát chết.

Theo thống kê chưa đầy đủ của Trung tâm truyền thông giáo dục sức khỏe (Sở Y tế Bắc Cạn), từ năm 2004 đến hết năm 2009, trên địa bàn tỉnh Bắc Cạn xảy ra 15 vụ ngộ độc nấm, làm 65 người mắc, trong đó có 57 người phải vào viện, làm chết 15 người. Ðiều đáng nói sau Tết Nguyên đán hằng năm, nấm mọc tự nhiên ở bìa rừng, ven suối rất nhiều. Người dân tộc thiểu số thường hái về ăn thay rau, nhiều người hái phải nấm độc về nấu ăn, cho nên năm nào trên địa bàn tỉnh cũng xảy ra ít nhất từ hai đến ba vụ ngộ độc nấm gây chết người.

Bác sĩ Tạc Văn Nam Giám đốc Trung tâm truyền thông giáo dục sức khỏe Bắc Cạn cho biết: Nấm độc chứa độc tố cao gây chết người, với loại này chỉ cần ăn nửa lạng nấm tươi có thể làm chết một thanh niên trẻ, khỏe mạnh mà không có thuốc nào cứu chữa được. Nấm độc mọc nhiều ở nơi ẩm ướt, có người năm trước hái nấm ở vị trí ấy về nấu ăn thì không hề gì, nhưng năm sau vẫn hái ở chỗ đó về ăn thì ngộ độc chết người.

Trong những năm qua, ngành y tế Bắc Cạn đã có nhiều hoạt động tuyên truyền, in ấn tờ gấp, tờ rơi, áp-phích bằng tiếng phổ thông và phiên âm ra tiếng các dân tộc để nhân dân nhận biết đâu là nấm độc. Nhưng bác sĩ Tạc Văn Nam cho rằng: "Trên địa bàn tỉnh rất khó có thể kiểm soát được tình hình ngộ độc nấm, vì nhiều nơi nhân dân sống rải rác trên núi cao, không hiểu tiếng Việt, không biết đọc cho nên khó tiếp cận để tuyên truyền. Trong khi đó, nhân dân không trồng rau, thường hái nấm về nấu ăn và có thể xảy ra ngộ độc bất cứ lúc nào".

Xã Nghiên Loan huyện Pác Nặm có gần sáu nghìn nhân khẩu, phần lớn là đồng bào dân tộc thiểu số, trong đó có hàng nghìn người dân tộc Mông, Dao từ 45 tuổi trở lên không biết đọc, biết viết và không nói được tiếng phổ thông. Trạm y tế xã Nghiên Loan có sáu cán bộ, nhưng không ai nói được tiếng Mông. Trạm trưởng Chu Thị Phương cho biết: Cán bộ y tế xã chúng tôi gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận với đồng bào Mông, Dao trong việc tuyên truyền phòng tránh nấm độc, vì họ không nói được tiếng phổ thông và cán bộ y tế lại không nói được tiếng dân tộc.

60% số dân ở huyện Pác Nặm là đồng bào dân tộc Mông, Dao, ngành y tế huyện có 94 cán bộ y tế, nhưng chỉ có một cán bộ là người Dao, không có cán bộ dân tộc Mông, không ai nói được tiếng Mông cho nên khó tuyên truyền, vận động. Giám đốc Trung tâm Y tế huyện Pác Nặm Nguyễn Văn Dưỡng nói: Với hạn chế nêu trên và tập quán hái nấm mọc tự nhiên về làm thực phẩm thì có thể xảy ra ngộ độc bất cứ lúc nào. Phần lớn các xã trong huyện đều ở vùng sâu, vùng xa, nhân dân sống phân tán, giao thông đi lại khó khăn, huyện lại cách xa tỉnh gần bốn tiếng đường ô-tô cho nên khi xảy ra ngộ độc nấm rất khó lòng cứu chữa.

Một hạn chế khác là, các thiết bị y tế và thuốc men cấp cứu ban đầu khi bị ngộ độc nấm ở tuyến y tế xã trên địa bàn tỉnh thiếu thốn hoặc không có. Ngành y tế Bắc Cạn cần có kế hoạch bồi dưỡng để đội ngũ cán bộ y tế xã biết nói tiếng Mông, tiếng Dao, vì đó là phương tiện cán bộ y tế cơ sở tuyên truyền, giáo dục sức khỏe nói chung, vận động, hướng dẫn nhân dân nhận biết, phòng tránh nấm độc nói riêng. Tốt nhất là vận động nhân dân trồng rau, từ bỏ tập quán hái nấm mọc tự nhiên về làm thực phẩm để không còn xảy ra những vụ ngộ độc thương tâm chết người, hoặc trở nên tàn phế khi ăn phải nấm độc.